جلسه ی هفتم به شیوه ی هالویی :
با نام خدا هفتمین جلسه را آغاز می کنیم:
آغاز کنیم هفتمین را با نام خداوند توانا(سایه)
در جلسه ی قبل رکن بندی با " مفاعیلن" را آموختیم.
در این جلسه به رکن بندی با " فاعلاتن" می پردازیم:
-همان طور که گفته شد گاهی مصرع ممکن است از 4 تا فاعلاتن تشکیل شده باشد:
مثال:
هین که گردن سست کردی کو کبابت کو شرابت 
هین که گردن = فاعلاتن
سست کردی = فاعلاتن
کو کبابت = فاعلاتن
کو شرابت = فاعلاتن
در این مصرع 4 تا رکن فاعلاتن به صورت کامل به کار رفته است.
-ممکن است از 3 تا فاعلاتن کامل (4 هجا) و یک رکن ناقص (3 هجا ) مثل فاعلن تشکیل شده باشد:
مثال:
آن کسانی که کلاه زهد بر سر می کنند:
آ ن کسانی = فاعلاتن
که کلاه = فاعلاتن
زهد بر سر = فاعلاتن
می کنن = فاعلن
گاهگاهی دم به خم مالیده لب تر می کنند
گاهگاهی = فاعلاتن
دم به خم ما = فاعلاتن
لیده لب تر = فاعلاتن
می کنند = فاعلن
-ممکن است از 3 رکن فاعلاتن تشکیل شود:
مثال :
دیشب از دست تو آرامم نبودی
دیشب از دس= فاعلاتن
ت تو آرا= فاعلاتن
مم نبودی= فاعلاتن
هیچ نا بودی ولیکن کم نبودی
هیچ نا بو= فاعلاتن
دی ولیکن= فاعلاتن
کم نبودی= فاعلاتن
-ممکن است از 2 تا فاعلاتن کامل (4 هجا) و یک رکن ناقص (3 هجا ) مثل فاعلن تشکیل شده باشد:
مثال:کاش با تو مست و تنها بودمی
کاش با تو= فاعلاتن
مست و تنها= فاعلاتن
بودمی = فاعلن
جمله یاران را نمی دیدم دمی
جمله یاران= فاعلاتن
را نمی دی= فاعلاتن
دم دمی = فاعلن
-ممکن است از 2 تا فاعلاتن کامل (4 هجا) تشکیل شده باشد:
مثال :
باز باران با ترانه
باز باران= فاعلاتن
با ترانه= فاعلاتن
با گهر های فراوان
با گهر ها= فاعلاتن
ی فراوان= فاعلاتن
تقطیع شعر زیر :
هین که گردن سست کردی کو کبابت کو شرابت
هین که بس تاریک رویی ای گرفته آفتابت
یاد داری که ز مستی با خرد استیزه بستی
چون کلیدش را شکستی از کی باشد فتح بابت
در غم شیرین نجوشی لاجرم سرکه فروشی
آب حیوان را ببستی لاجرم رفتست آبت
بوالمعالی گشته بودی فضل و حجت مینمودی
نک محک عشق آمد کو سؤالت کو جوابت
مهتر تجار بودی خویش قارون مینمودی
خواب بود و آن فنا شد چونک از سر رفت خوابت
بس زدی تو لاف زفتی عاقبت در دوغ رفتی
میخور اکنون آنچ داری دوغ آمد خمر نابت
مخلص و معنی اینها گر چه دانی هم نهان کن
اندر الواح ضمیری تا نیاید در کتابت
هین که گردن/ سست کردی/ کو کبابت/ کو شرابت
هین که بس تا/ریک رویی /ای گرفته /آفتابت
یاد داری /که ز مستی/ با خرد اس/تیزه بستی
چون کلیدش/ را شکستی/ از کی باشد /فتح بابت
در غم شی/رین نجوشی/ لاجرم سرکه/ فروشی
آب حیوان/ را ببستی/ لاجرم رف/تست آبت
بوالمعالی/ گشته بودی/ فضل و حجت/ مینمودی
نک محک /عشق آمد /کو سؤالت /کو جوابت
مهتر تج/جار بودی /خویش قارون /مینمودی
خواب بود و/ آن فنا شد /چونک از سر /رفت خوابت
بس زدی تو/ لاف زفتی /عاقبت در /دوغ رفتی
میخور اکنون/ آنچ داری /دوغ آمد /خمر نابت
مخلص و مع/نی ی اینها /گر چه دانی /هم نهان کن
اندر الوا/ح ضمیری /تا نیاید/ در کتابت
معروف ترین و پر مصرف ترین این بحرها نوع دوم است. یعنی:
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
تقطیع شعر زیر در همین وزن:
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر میکنند
چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند
مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس
توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر میکنند
گوییا باور نمیدارند روز داوری
کاین همه قلب و دغل در کار داور میکنند
یا رب این نودولتان را با خر خودشان نشان
کاین همه ناز از غلام ترک و استر میکنند
ای گدای خانقه برجه که در دیر مغان
میدهند آبی که دلها را توانگر میکنند
حسن بیپایان او چندان که عاشق میکشد
زمره دیگر به عشق از غیب سر بر میکنند
بر در میخانه عشق ای ملک تسبیح گوی
کاندر آن جا طینت آدم مخمر میکنند
صبحدم از عرش میآمد خروشی عقل گفت
قدسیان گویی که شعر حافظ از بر میکنند
واعظان کاین/ جلوه در مح/راب و منبر/ میکنند
چون به خلوت/ میروند آن /کار دیگر/ میکنند
مشکلی دا/رم ز دانش/مند مجلس/ بازپرس
توبه فرما/یان چرا خود/ توبه کمتر/ میکنند
گوییا با/ور نمیدا/رند روز /داوری
کاین همه قل/ب و دغل در/ کار داور/ میکنند
یا رب این نو/دولتان را/ با خر خود/شان نشان
کاین همه ناز/ از غلام/ ترک و استر/ میکنند
ای گدای /خانقه بر/جه که در دی/ر مغان
میدهند آ/بی که دلها/ را توانگر/ میکنند
حسن بیپا/یان او چن/دان که عاشق/ میکشد
زمره دی/گر به عشق از/ غیب سر بر/ میکنند
بر در می/خانه عشق/ ای ملک تس/بیح گوی
کاندر آن جا/ طینت آ/دم مخمر/ میکنند
صبحدم از/ عرش میآ/مد خروشی /عقل گفت
قدسیان گو/یی که شعر/ حافظ از بر/ میکنند
مشق هفته:
از هر کدام از بحرهای گفته شده 5 نمونه یا از خودتان یا از دیگران بنویسید.
دوستای عزیز من ببخشید
ایندفعه نکرده کله ام کار
تا اینکه بگم یه چن تا بیتی...
مربوط به درس و مرس / انگار
تا که برسین بر نوک قله
درساتونو خوب خوب بخونید
این آرزوی "سایه "
برای
اینه که به یاد اون بمونید
حالا بزنین همگیتون دس این آرزوی ستاره
هم هس(سایه)
