جلسه ی ششم به شیوه ی هالویی :

سلام دوستان:
با نام دوست ششمین جلسه را آغاز می کنیم:

 گویم اول به نام نامی دوست       او که هستی و نیستی از اوست (سایه)

 در جلسه ی قبل، ارکان بیست گانه را توضیح دادیم و نام همه را نوشتیم. امیدوارم که همه ی آن ها را حفظ کرده باشید.
در این جلسه به یکی از آن ها می پردازیم و آن " مفاعیلن" است.

  - از 4 بار تکرار مفاعیلن یک مصرع ساخته می شود که از بحرهای زیبای شعر فارسی است.

  مثلا:

 الا یا ایهالساقی ادر کاساً و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها
هر کدام از مصرع های بیت فوق از 4 تا مفاعیلن ساخته شده است:
الا یا ای = مفاعیلن
یهالساقی = مفاعیلن
ادر کاسن  = مفاعیلن
و  ناولها = مفاعیلن
که عشق آسا = مفاعیلن
نمود اول = مفاعیلن
ولی افتا = مفاعیلن
د مشکل ها = مفاعیلن

 این ها نمونه های دیگر این بحر است:

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را (حافظ)

ایا نور رخ موسی مکن اعمی صفورا را
چنین عشقی نهادستی به نورش چشم بینا را - مولوی

هلا ای زهره ی زهرا بکش آن گوش زهرا را
تقاضایی نهادستی در این جذبه دل ما را - مولوی

ز حد بگذشت مشتاقی و صبر اندر غمت یارا
به وصل خود دوایی کن دل دیوانه‌ی ما را - سعدی

کشیده عشق در زنجیر، جان ناشکیبا را
نهاده کار صعبی پیش، صبر بند فرسا را - وحشی بافقی

 رکن بندی 2 غزل از حافظ:

 1)

مرا در من / زل جانان  /چه امن و عی / ش چون هر دم
جرس فر یا /د می دارد / که بر بندی / د محمل ها
به می سجا /ده رنگین کن/ گرت پیر /مغان گوید
که سالک بی‌/خبر نبود / ز راه و رس/ م منزل‌ها
شب تاری/ک و بیم مو/ج و گردابی/ چنین هایل
کجا دانن / د حال ما /سبکبارا /ن ساحل‌ها
همه کارم / ز خود کامی/ به بدنامی  /کشید آخر
نهان کی ما/ند آن رازی   / کز و سازن/د محفل‌ها
حضوری گر/ همی‌خواهی/ از او غایب/ مشو حافظ
متی ما تل  /ق من تهوی/ دع الدنیا/ و اهملها

  2)

اگر آن تر/ک شیرازی /به دست آرد/ دل ما را
به خال هن/دویش بخشم/ سمرقند و / بخارا را
بده ساقی / می باقی /که در جنت/ نخواهی یافت
کنار آ/ب رکن آبا/د و گلگشت /مصلا را
فغان کاین لو/لیان شو/خ شیرین کا/ر شهرآشوب
چنان بردن/د صبر از دل /که ترکان خوا/ن یغما را
ز عشق نا/تمام ما /جمال یا/ر مستغنی است
به آب و رن/گ و خال و خط /چه حاجت رو/ی زیبا را
من از آن حس/ن روزافزون /که یوسف داش/ت دانستم
که عشق از پر/ده عصمت/برون آرد/ زلیخا را
اگر دشنا/م فرمایی/ و گر نفرین /دعا گویم
جواب تل/خ می‌زیبد /لب لعل/ شکرخا را
نصیحت گو/ش کن جانا /که از جان دو/ست تر دارند
جوانان /سعادتمن/د پند پی/ر دانا را
حدیث از مط/رب و می گو /و راز ده/ر کمتر جو
که کس نگشو/د و نگشاید /به حکمت این/ معما را
غزل گفتی/ و در سفتی /بیا و خوش/ بخوان حافظ
که بر نظم /تو افشاند/ فلک عقد / ثریا را

 -ممکن است مصرعی با 3 تا مفاعیلن ساخته بشه
مثل:
خداوندا بگو با آن پریچهره  /  که هرگز با منش لطفی نمی باشد

 -ممکن است مصرعی با 2 تا مفاعیلن ساخته بشه
مثل:
ندیدم در جهان خوشتر     /     ز چنگ و یار و می، چیزی

تمام این نمونه ها، نمونه های 4 رکن یا 3 رکن یا 2 رکن کامل بود.

-ممکنه مصرعی با 3 تا رکن کامل و یک ناقص ساخته بشه:
مثل:
کسانی که خدای مهربان را می پرستند   /   چرا از قید نفس ناشکیب خود نرستند

کسانی که = مفاعیلن
خدای مه  = مفاعیلن
ربان را می =   مفاعیلن
پرستند    = مفاعی!!
چی شد؟ مفاعی؟ ما که در رکن ها چنین چیزی نداشتیم؟ درسته . مفاعی نداریم. پس به جای مفاعی یکی از رکن های 3 هجایی رو قرار می دیم: فعولن.

 به مصرع دوم توجه کنید:

چرا از قید نفس ناشکیب خود نرستند
چرا از قی= مفاعیلن
د نفس نا= مفاعیلن
شکیب خود= مفاعیلن
نرستند =  فعولن

-ممکنه با دو تا کامل و یک ناقص ساخته بشه:

سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

سحر بلبل/ حکایت با /صبا کرد/
که عشق رو/ی گل با ما /چه‌ها کرد

ت تن تن تن/ ت تن تن تن /ت تن تن
مفاعیلن مفاعیلن (مفاعی) فعولن

 مشق هفته:

با هر کدوم از انواعی که گفتیم ( 4 تایی کامل -3تایی و2 تایی کامل- 3تایی کامل و 1 ناقص - 2 تایی کامل و یک ناقص 3 بیت بسرایید. معنی و قافیه اش مهم نیست. وزنش درست باشه

همگی بچه ها خسته نباشین       شبیه مرغ پر بسته نباشین
برین درساتون و کامــل بخونین        که از مکتب خونه جسته نباشین (سایه)

نریم از یادتان هرگز عزیزان       من   و دوست عزیز من ستاره

همیشه آرزوی بهترین ها          واسه همگیتون داریم همآره (سایه) 

 سوالات

دفتر مشق 

بای بای تا جلسه ی بعدی ...