وقتی ما صحبت از کلام موزون می کنیم، یعنی گفتار یا نوشته ای که وزن دارد و آهنگین است. هر کلام آهنگین از موسیقی برخوردار است و هر موسیقی نتی دارد. ما از امروز شزوع می کنیم به آموختن این موسیقی و نوشتن نت آن.
یعنی شعر...
در مدرسه آموخته بودیم که هر کلمه یا جمله به قسمت های کوچک تری بخش میشود. مثلا:
کتاب چند بخشه؟ دو بخشه: ک / تاب
موسیقی چند بخشه؟ 3 بخشه: مو / سی / قی
آسمانخراش چند بخشه؟ 5 بخشه: آ / س / مان / خ / راش
همون طور که میبینید مدت زمانی که هر کدام از این بخش ها برای ادا شدن می برند یک سان نیست. مثلا در کتاب، ما "ک" را سریع تر از "تاب" ادا می کنیم. چون گفتنش وقت کم تری می برد. این کوتاهی و بلندی بخش ها موسیقی کلام را می سازد. درست همانند موسیقی سازها که از پشت هم قرار گرفتن یک سری نت چنگ و دولا چنگ و سه لا چنگ و گرد و سیاه و حتا سکوت تشکیل میشه.
در شعر ما 3 نت بیشتر نداریم:
1- هجای کوتاه
2- هجای بلند
3- هجای کشیده
( 3 نت در شعر همچون یک پدیده هجا کوتا / بلند است و کشیده )![]()
تعریف هجای کوتاه:
هر حرف که با یکی از صداهای –َ -ِ -ُ همراه باشد را هجای کوتاه می نامیم. چون ادای آن ها کمترین وقت را می برد.
صدای –َ در عربی فتحه و در فارسی زِبَر (zebar) نام دارد
صدای –ِ در عربی کسره و در فارسی زیر نام دارد
صدای – ُ در عربی ضمه و در فارسی پیش نام دارد.
(هر آن حرفی که با- َ -ِ -ُ همراست همان آری ، همان هجّای کوتاست ) ![]()
تعریف هجای بلند:
هر حرف که با یکی از صداهای ا – و – ی همراه باشد را هجای بلند می نامیم.
مثل: با – بو – بی
کا – کو - کی
تا – تو – تی
تبصره: وقتی یک هجای کوتاه به یک حرف ساکن بچسبد یک هجای بلند ساخته می شود. مثلا: من که تشکیل شده از هجای کوتاه مَ + ن
یا مثلا: از – سن – فک – تل / این ها همه هجای بلند هستند.
(هر آن حرفی که با (ا-و-ی) همراس همان ، آری بلنترین هجاهاس) ![]()
تعریف هجای کشیده:
هجای کشیده به دو صورت ساخته می شود:
یک: وقتی بعد از هجای کوتاه یا بلند دو حرف ساکن بیاید. مثل: پست – مشق – صبر - ... یا دوست پوست ...هجای کشیده ساخته می شود.
دو : وقتی بعد از یک هجای بلند یک حرف ساکن بیاید باز هجای کشیده ساخته می شود. مثل: تاب – صاف – بوق – جوش – دیر – سیر
(اگر بعد از هجای کوته ما دو حرف ساکن آمد بی مهابا
و یا چسبید یک حرف ساکن سریع بعد از همان هجّای کوتا
بهش میگن هجای چی ؟ کشی ده ، مثل چی ؟ تو بگو استغفرللا) ![]()
خب. حالا که با این سه نت اشنا شدیم، لازم است برای آن ها علامتی بگذاریم. از این به بعد:
( u) یعنی هجای کوتاه
( - ) یعنی هجای بلند
( - u) بعنی هجای کشیده
حالا می توانیم نت هر کلمه ای را بنویسیم. مثلا طلا که یک هجای کوتاه (ط) و یک هجای بلند (لا) است را می نویسیم:
u / -
یا همان کتاب خودمان که ک / تاب بود می شود:
u-/u
نکته : حروفی را که خوانده نمی شود را ما در نت نویسی حساب نمیکنیم. مثل (ه) رودخانه
اگر این اسم گذاری به خاطر تعویض نت سخته یک جور دیگه هم میتونیم اسم گذاری کنیم:
هجای کوتاه= ت
هجای بلند = تن
هجای کشیده = ت تن
راستی یه وخ فک نکنین این شعرای قراضه مال استاده، مال منه

