سلام خواهرها و برادرهای خوبم
اول عذر میخوام هم از استاد و هم از بچه ها/ چون خیلی گرفتاری داشتم و دارم / دیشب هم که میخواستم کلاس رو شرکت کنم.
مهمان نا خوانده ی شام برام رسید/ پس ببخشید اگر تووی خلاصه ی درسها و حضور در کلاس وتحویل مشقام وقفه انداختم.
سرتون رو درد نمیارم / میرم سراغ خلاصه ی درس (سایه)
استاد بین درس توضیح دادند که بعضی از مواردی که در این کلاس درس داده می شود ممکن است با آن چه در کتاب های عروض و قافیه آمده است فرق داشته باشد. این از این جهت است که ایشان قرائت خودشان از عروض را درس می دهند و در خیلی از موارد با استادان دیگر هم عقیده نیستند. زیرا همان طور که زبان و ادبیات و نهایتن شعر در حال دگرگونی و تحول است، بدیهی است که قواعد عروض نمی تواند در جا بزند و در هر چند سال نیازمند بازنگری است.
قافیه :
عبارت است از مجموعه کلماتی که هم آهنگ و دارای موسیقی کلامی واحد هستند و در آخر هر بیت (در غزل و قصیده و قطعه و ...) یا آخر هر مصرع ( در مثنوی) مى آیند.
به این کلمات دقت کنید:
سیب - حبیب - نجیب - شیب
تیک - شیک - انتیک - کلاسیک - خیک
داس - وسواس - الماس - یاس
شور - کور - مور - دور - سمور ....
همان طور که می بینید هر دسته با هم هم موسیقی است. البته ممکن است کلمات بزرگ و کوچک باشند. یعنی هر واژه یک یا دو یا سه یا .... هجایی باشند. این مهم نیست. مهم این است که موسیقی آخر کلمه مثل هم باشد.
چه کلماتی قافیه هستند؟
برای قافیه قرار دادن چند کلمه حد اقل دو شرط وجود دارد. یعنی این دو شرط الزامی است:
١) وجود یک حرف مشترک در آخر کلمه که به آن حرف "روی" می گوییم
Rawi
٢) حرکت قبل از حرف روی که باید یکسان باشد.
به کلمات زیر دقت کنید:
رم – محرم – مقدم – سم – کم – مستحکم /
همه ی این کلمات قافیه هستند چون به میم ختم می شوند و صدای حرف قبل از میم هم زِبَر است.
پس فقط مشترک بودن حرف آخر کافی نیست. مثلن محکم با قم یا الهام یا مهم قافیه نیست. چون هر چند که حروف آخرشان میم است ولی صدای قبل از میم مشترک نیست.
بنابراین بر اساس صدای قبل از "روی" برای کلماتی که مثلن به میم ختم می شوند شش دسته قافیه داریم:
زبر = کم – رقم – بم – مبهم ....
زیر = مهم – ملهم – هاشم - ...
پیش = قم – گم – اشتلم – رم ....
ا = کام – مرام – مشام - ....
و = بوم – شوم – ام کلثوم - ...
ی = بیم – کلیم – رحیم – هلیم ....
سوال؟
-اگر قبل از حرف روی ساکن بود تکلیف چیست؟ مثلن ابر
جواب: وقتی که قبل از حرف روی ساکن باشد (مثل حکم که قبل از میم ساکن است) در این گونه موارد باید به حرف قبل از ساکن رجوع کرد و آن ها را متحد انتخاب نمود.
-آیا میتوانیم بدون داشتن کلمه ی روی خود اصوات را قافیه قرار بدیم؟ به این کلمات دقت کنید: -خوب این ها که همه اصوات بلند بودند. اصوات کوتاه چطور؟ برخی از علمای علم عروض جایز نمیدانند ولی به نظر من اشکالی ندارد. گوش کن به حر ف من ای بچه ی خوب بابا تا بگیری توو عروض همیشه نمره ی بیس بعضی از این آقایون جایز نمی دونندش ولی به فتوای من اشکالی بش(بهش) وارد نیس (سایه) مثلن: این نوع قافیه ساختن یک شرط مهم دارد و آن این که حرف آخر مال خود کلمه باشد و الحاقی نباشد. ولی آلبالو - هالو - هلو - جارو ....و مال خود کلمه است. دلا - عاشقا - بلبلا - قافیه نیست
جواب: بله
ما - سرا - خدا - بیا - آنجلیکا
کو - پررو - کرمو - هالو
مربی - پی - کی - بی بی
این ها با هم قافیه اند . در حقیقت حرف روی آنها خود علامت صوتاست.
تو - گمشو - برو
به - که - چه - بچه
هر چند باز و یا ه غیر ملفوظ می تواند حرف روی به حساب آید ولی حرفی است که خوانده نمی شود و فقط نوشته می شود.
مثلن ترسو - کرمو - شکمو ... قافیه نیست چون و به ترس و کرم و شکم چسبیده و مال خود آن کلمات نیست . این جور کلمات را یک بار بیشتر نمی شود استفاده کرد. مگر در قصیده های بلند با فاصله زیاد که چند بار لای بقیه قافیه ها می شود استفاده کرد و بیشتر نه.
ولی آن ها - بالا - خدا - بابا قافیه است
مشق هفته:
برای سرخ یک قافیه
برای عشق دو قافیه
برای گرگ سه قافیه پیدا کنید
چن وخ غایب بود سایه ولی ببین هنوز هس
برای این جمع خوب می زنه پشت هم دس
پشت همیم همیشه تو غم ها و شادیا
ما آدمای خوبیم
نه مثل خاشاک و خس (سایه) 